Dzwonek do drzwi o 6:00 rano, zatrzymanie drogowe, które kończy się na komisariacie, lub wezwanie „w charakterze świadka”, które niespodziewanie zmienia się w przesłuchanie podejrzanego. Kontakt z organami ścigania w sprawach karnych to dla większości obywateli sytuacja ekstremalnie stresująca. Paraliżujący strach często sprawia, że ludzie zapominają o swoich podstawowych prawach lub- w dobrej wierze- składają wyjaśnienia, które później stają się głównym dowodem przeciwko nim.
W kancelarii Prawo bez Tajemnic wiemy, że pierwsze godziny od zatrzymania są kluczowe dla losów całego postępowania. To wtedy budowana jest strategia obrony. W tym artykule, napisanym prostym językiem, wyjaśniamy, co dokładnie dzieje się na „dołku”, dlaczego milczenie bywa złotem i jak szybko zapewnić pomoc adwokata sobie lub bliskiej osobie.
Zatrzymanie a Tymczasowe Aresztowanie- rozróżnij pojęcia
W powszechnym języku te terminy są używane zamiennie, ale prawnie to dwa różne światy.
- Zatrzymanie (do 48h): To czynność nagła, dokonywana zazwyczaj przez Policję. Ma na celu uniemożliwienie ucieczki, zacierania śladów lub ustalenie tożsamości. Osoba zatrzymana musi zostać zwolniona po 48 godzinach, chyba że w tym czasie sąd nie wyda postanowienia o tymczasowym aresztowaniu (wtedy czas wydłuża się o 24h).
- Tymczasowe aresztowanie: To środek zapobiegawczy o charakterze izolacyjnym, orzekany wyłącznie przez Sąd (nie przez prokuratora czy policjanta!). Może trwać 3 miesiące z możliwością przedłużenia.
Twoje święte prawa- „Miranda” po polsku
W filmach słyszymy: „Masz prawo zachować milczenie”. W Polsce to prawo również obowiązuje i jest najważniejszym narzędziem obrony, z którego- paradoksalnie- najrzadziej korzystamy.
1. Prawo do milczenia (Odmowa składania wyjaśnień)
Jako osoba podejrzana, nie masz obowiązku dowodzenia swojej niewinności. To Prokurator musi udowodnić Ci winę.
- Złota zasada: Jeśli nie masz pewności co do swojej sytuacji prawnej, odmów składania wyjaśnień. To nie jest przyznanie się do winy! To taktyka procesowa. Masz prawo powiedzieć: „Odmawiam składania wyjaśnień i odpowiedzi na pytania do czasu konsultacji z moim obrońcą”.
- Pamiętaj: Wszystko, co powiesz w emocjach „do protokołu”, zostanie w aktach na zawsze. Odwołanie tych słów przed sądem jest bardzo trudne.
2. Prawo do kontaktu z adwokatem
Masz prawo żądać kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym. Jeśli nie znasz nikogo, możesz poprosić o kontakt z osobą najbliższą (żoną, bratem), aby ta ustanowiła dla Ciebie obrońcę. Funkcjonariusz ma obowiązek umożliwić taki kontakt.
3. Prawo do pomocy medycznej
Jeśli chorujesz przewlekle (np. cukrzyca, serce) lub odniosłeś obrażenia podczas zatrzymania, masz prawo żądać badania lekarskiego.
Przesłuchanie- psychologiczna gra
Policjanci to często wyszkoleni specjaliści od technik przesłuchań. Mogą stosować metody, które mają skłonić Cię do mówienia:
- „To tylko formalność, powiedz jak było i idziesz do domu”. (Często nieprawda).
- „Kolega w pokoju obok już wszystko sypnął, pogrążasz się milczeniem”. (Klasyczna metoda na skłócenie podejrzanych).
- „Adwokat tylko wyciągnie kasę, a my się dogadamy”.
W Prawo bez Tajemnic uczulamy: Policjant nie jest Twoim doradcą prawnym. Jego celem jest zebranie materiału dowodowego. Twoim celem jest ochrona własnego interesu prawnego. Najbezpieczniejszą opcją jest milczenie do momentu, aż w pokoju pojawi się Twój obrońca, który przeanalizuje sytuację i doradzi, czy składać wyjaśnienia, czy milczeć dalej.
Co może zrobić rodzina zatrzymanego?
Jeśli Twój bliski został zatrzymany, czas gra ogromną rolę.
- Ustal miejsce: Dowiedz się, na jakiej komendzie przebywa zatrzymany.
- Ustanowienie obrońcy: Jako osoba najbliższa możesz udzielić tzw. pełnomocnictwa tymczasowego adwokatowi. Adwokat z takim dokumentem jedzie na komendę i musi zostać dopuszczony do zatrzymanego.
- Dostarczenie leków: Jeśli zatrzymany ich potrzebuje, przekaż je dyżurnemu (wraz z dokumentacją medyczną).
Zażalenie na zatrzymanie- kiedy warto?
Każde zatrzymanie można zaskarżyć do Sądu. W zażaleniu badamy trzy przesłanki:
- Legalność: Czy było zgodne z prawem?
- Zasadność: Czy było w ogóle potrzebne? (Może wystarczyło wezwanie pocztą?).
- Prawidłowość: Czy nie użyto nadmiernej siły, czy pouczono o prawach? Jeśli Sąd uzna zatrzymanie za niesłuszne, otwiera to drogę do odszkodowania i zadośćuczynienia od Skarbu Państwa.
Najczęściej Zadawane Pytania
Czy Policja może przeszukać telefon przy zatrzymaniu?
Tak, Policja może zatrzymać telefon jako dowód rzeczowy. Funkcjonariusze mogą dokonać oględzin telefonu, jednak Ty nie masz obowiązku podawania hasła, PIN-u ani odblokowywania go odciskiem palca (wynika to z prawa do nieoskarżania samego siebie). Złamanie zabezpieczeń leży po stronie biegłych informatyków.
Co to jest dobrowolne poddanie się karze (DPK)?
To instytucja, w której podejrzany uzgadnia z Prokuratorem wymiar kary bez przeprowadzania procesu sądowego. Pozwala to na szybsze zakończenie sprawy i często łagodniejszy wyrok (np. w zawieszeniu), ale wiąże się z przyznaniem do winy i wpisem do rejestru karnego. Decyzję o DPK zawsze warto skonsultować z adwokatem.
Czy jako świadek mogę mieć adwokata?
Tak, świadek również może korzystać z pomocy pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) podczas przesłuchania. Jest to szczególnie ważne, gdy istnieje ryzyko, że status świadka może zmienić się w status podejrzanego.