Sprawy ścigane z urzędu to postępowania, które organy ścigania podejmują niezależnie od woli pokrzywdzonego, jeśli istnieje podejrzenie popełnienia przestępstwa.
Dotyczą przestępstw, które ustawodawca uznał za naruszające interes publiczny, wymagające działania policji lub prokuratury nawet przy braku wniosku prywatnego.
Zakres czynności w tego typu sprawach jest regulowany przepisami kodeksu karnego oraz kodeksu postępowania karnego.
W takich sprawach organy ścigania prowadzą czynności mające na celu ustalenie, czy doszło do popełnienia przestępstwa.
Może to obejmować:
przesłuchania świadków,
analizę dokumentów,
zabezpieczenie dowodów,
przeszukania i oględziny,
wydanie postanowienia o przedstawieniu zarzutów (jeśli są ku temu podstawy).
Zakres działań zależy od zebranych informacji oraz rodzaju przestępstwa.
W sprawach ściganych z urzędu pokrzywdzony ma określone prawa, takie jak:
możliwość składania wniosków dowodowych,
możliwość uczestniczenia w niektórych czynnościach,
prawo do uzyskiwania informacji o przebiegu postępowania (w zakresie określonym przepisami),
prawo do złożenia powództwa cywilnego w toku sprawy.
Zakres tych praw zależy od etapu postępowania.
Osoba, której przedstawiono zarzuty, ma prawo m.in. do:
odmowy składania wyjaśnień,
korzystania z pomocy obrońcy,
dostępu do akt w zakresie przewidzianym przepisami,
składania wniosków dowodowych,
udziału w czynnościach procesowych, jeśli organ uzna to za zasadne.
Po zakończeniu postępowania przygotowawczego sprawa może trafić do sądu.
Postępowanie sądowe obejmuje:
rozprawy i posiedzenia,
przesłuchania świadków i biegłych,
analizę dowodów zebranych przez organy ścigania,
wydanie wyroku.
Sąd bada sprawę na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.
W sprawach ściganych z urzędu możliwe jest składanie wniosków dotyczących:
przeprowadzenia określonych dowodów,
przesłuchania świadków,
uzyskania opinii biegłych,
zabezpieczenia dokumentów.
Wnioski dowodowe mogą mieć znaczenie dla ustalenia przebiegu zdarzeń.
Sprawy ścigane z urzędu są prowadzone przez organy ścigania niezależnie od inicjatywy pokrzywdzonego.
Może, jednak w wielu przypadkach organ kontynuuje sprawę, jeśli istnieją podstawy prawne.
Wezwanie organów ścigania jest wiążące, choć osoba może korzystać z praw przewidzianych przepisami.
Tak — jeśli organ uzna, że materiał dowodowy nie daje podstaw do wniesienia aktu oskarżenia, postępowanie może zostać umorzone.
Tak — zarówno na etapie przygotowawczym, jak i sądowym.
