Postępowanie przygotowawcze prowadzone jest przez organy ścigania (policję lub prokuraturę) w celu ustalenia, czy doszło do popełnienia przestępstwa oraz czy istnieją podstawy do wniesienia aktu oskarżenia.
Na tym etapie podejmowane są czynności dowodowe, przesłuchania, oględziny i zabezpieczenia dokumentów.
Czynności procesowe na tym etapie mogą mieć wpływ na dalszy przebieg sprawy, dlatego istotne jest ustalenie zakresu praw i obowiązków osoby uczestniczącej w postępowaniu.
W trakcie postępowania przygotowawczego możliwy jest udział w takich czynnościach jak:
przesłuchania świadków i podejrzanych,
okazania, konfrontacje, eksperymenty procesowe,
przeszukania pomieszczeń, pojazdów lub rzeczy,
zabezpieczenie dokumentów i przedmiotów,
oględziny miejsc i rzeczy.
Zakres udziału zależy od charakteru sprawy i decyzji organu prowadzącego.
Etap przygotowawczy wymaga zrozumienia:
treści protokołów,
zebranych dowodów,
opinii biegłych,
korespondencji urzędowej,
postanowień o przedstawieniu zarzutów (jeśli mają miejsce).
Możliwe jest również omówienie dalszych działań procesowych w zależności od zgromadzonego materiału.
Osoba przesłuchiwana lub podejrzana ma określone prawa wynikające z przepisów, w tym:
prawo odmowy składania wyjaśnień,
prawo dostępu do części akt (w zakresie określonym przepisami),
prawo do składania wniosków dowodowych,
prawo do kontaktu z pełnomocnikiem.
Zakres praw zależy od tego, w jakim charakterze osoba występuje w postępowaniu.
W ramach postępowania przygotowawczego możliwe jest złożenie:
wniosków o przeprowadzenie dowodów,
zastrzeżeń do czynności,
oświadczeń dotyczących stanowiska procesowego,
wniosków o zmianę środków zapobiegawczych.
Każdy wniosek powinien wynikać z ustaleń faktycznych oraz materiału w aktach.
Organy mogą zastosować środki zapobiegawcze, takie jak:
dozór policji,
poręczenie majątkowe,
zakaz opuszczania kraju,
tymczasowe aresztowanie.
Czynności mogą obejmować analizę wniosku organu, przygotowanie stanowiska oraz udział w posiedzeniu sądu dotyczącym środka zapobiegawczego.
Postępowanie może zakończyć się:
wniesieniem aktu oskarżenia,
umorzeniem,
warunkowym umorzeniem,
odmową wszczęcia postępowania (jeśli nie ma podstaw do prowadzenia czynności).
Możliwe jest omówienie dalszych kroków po zakończeniu tego etapu.
W wielu sytuacjach wezwanie organów ścigania wymaga stawiennictwa, choć osoba może korzystać z przysługujących jej praw procesowych.
Dostęp jest możliwy w zakresie określonym przepisami oraz decyzją organu prowadzącego.
Tak — wnioski dowodowe mogą zostać zgłoszone w każdym momencie postępowania, o ile dotyczą okoliczności istotnych dla sprawy.
Nie — ten etap może zakończyć się wniesieniem aktu oskarżenia, ale rozprawa odbywa się dopiero przed sądem.
Czas zależy od złożoności sprawy, liczby czynności i rodzaju dowodów.
