Śmierć bliskiej osoby to moment trudny emocjonalnie, ale niestety pociągający za sobą szereg formalności prawnych. Gdy opadnie pierwszy szok, rodzina staje przed koniecznością uregulowania spraw majątkowych. Kto dziedziczy mieszkanie? Co z oszczędnościami w banku? A może zmarły pozostawił niespłacone kredyty?
Wiele osób zwleka z uregulowaniem spraw spadkowych latami, co jest poważnym błędem. Prowadzi to do paraliżu decyzyjnego (np. brak możliwości sprzedaży samochodu po zmarłym) i narastania odsetek od ewentualnych długów. W kancelarii Prawo bez Tajemnic pomagamy klientom przejść przez ten proces możliwie bezboleśnie. W tym poradniku wyjaśniamy dwie drogi do uzyskania tytułu do spadku: szybką (u notariusza) i standardową (w sądzie).
Notariusz (Akt Poświadczenia Dziedziczenia)
To tzw. „szybka ścieżka”. Jeśli rodzina jest zgodna, sprawę spadkową można załatwić w jeden dzień, podczas jednej wizyty w kancelarii notarialnej. Warunki konieczne:
- Obecność wszystkich potencjalnych spadkobierców (ustawowych i testamentowych) w jednym miejscu i czasie.
- Brak sporu między spadkobiercami (wszyscy zgadzają się co do podziału i ważności testamentu, jeśli był).
- Spadkodawca był obywatelem Polski i zmarł po 1 lipca 1984 r.
Procedura: Notariusz sporządza protokół dziedziczenia, a następnie Akt Poświadczenia Dziedziczenia (APD). Dokument ten, po zarejestrowaniu w systemie elektronicznym, ma taką samą moc prawną jak prawomocne postanowienie sądu. Z APD możesz iść prosto do banku czy Wydziału Ksiąg Wieczystych.
Sąd (Stwierdzenie Nabycia Spadku)
Kiedy wizyta u notariusza jest niemożliwa?
- Gdy spadkobiercy są skonfliktowani.
- Gdy nie ma kontaktu z jednym ze spadkobierców (np. wyjechał za granicę i nieznany jest jego adres).
- Gdy kwestionowana jest ważność testamentu (np. zarzut, że zmarły pisał go pod przymusem lub w stanie wyłączającym świadomość).
Wówczas pozostaje droga sądowa. Składa się wniosek o stwierdzenie nabycia spadku do Sądu Rejonowego właściwego dla ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego. Wady: Czas. Postępowanie może trwać od kilku miesięcy do kilku lat (jeśli jest spór).
Uwaga na długi! Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza
To najważniejsza kwestia dla bezpieczeństwa Twojego majątku.
- Do 6 miesięcy od śmierci: Masz czas na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.
- Co się dzieje po 6 miesiącach? Jeśli milczysz, prawo uznaje, że przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza.
Co to oznacza? Że odpowiadasz za długi zmarłego tylko do wysokości wartości odziedziczonego majątku.
- Przykład: Odziedziczyłeś auto o wartości 20 tys. zł, a zmarły miał 100 tys. zł długu. Komornik może zająć tylko te 20 tys. zł (lub równowartość). Twoje osobiste oszczędności są bezpieczne.
Mimo tego automatyzmu, w skomplikowanych sprawach warto skonsultować się z radcą prawnym, aby prawidłowo sporządzić wykaz inwentarza i uniknąć pułapek wierzycieli.
Podatek od spadków- jak go uniknąć? (Grupa „Zero”)
W Polsce najbliższa rodzina (małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, rodzeństwo) może być całkowicie zwolniona z podatku od spadków i darowizn. Warunek: Należy zgłosić nabycie spadku do Urzędu Skarbowego (formularz SD-Z2) w nieprzekraczalnym terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu lub zarejestrowania aktu u notariusza. Uwaga: Przekroczenie tego terminu choćby o jeden dzień sprawia, że zwolnienie przepada i trzeba zapłacić podatek! W Prawo bez Tajemnic pilnujemy tych terminów za naszych klientów.
Najczęściej Zadawane Pytania
Czy dziedziczę długi po rodzicach, jeśli odrzucę spadek?
Jeśli odrzucisz spadek, jesteś traktowany tak, jakbyś nie dożył otwarcia spadku. Nie dziedziczysz ani majątku, ani długów. Ale uwaga: Twój udział w spadku przechodzi wtedy na Twoje dzieci! Jeśli są małoletnie, konieczna będzie zgoda Sądu Rodzinnego na odrzucenie spadku w ich imieniu. To procedura, w której często pomagamy.
Co to jest zachowek?
Zachowek to roszczenie pieniężne dla bliskich, którzy zostali pominięci w testamencie. Jeśli np. ojciec przepisał cały majątek sąsiadce, pomijając dzieci, dzieciom należy się zachowek (zazwyczaj 1/2 tego, co by dostały ustawowo). Termin na żądanie zachowku to 5 lat od ogłoszenia testamentu.
Czy muszę spłacać kredyt hipoteczny po zmarłym?
Kredyt wchodzi w skład długów spadkowych. Jeśli przyjmiesz spadek (np. mieszkanie z hipoteką), przejmujesz też obowiązek spłaty rat. Warto jednak sprawdzić, czy kredytobiorca miał ubezpieczenie na życie, które pokryje spłatę zadłużenia w razie śmierci. Analiza umowy kredytowej to zadanie dla prawnika.